حکم جلب برای مهریه حذف شد

شایعات بسیاری درباره حذف کامل حکم جلب برای مهریه شنیده می شود که سردرگمی های زیادی را به همراه دارد. اما واقعیت امر این است که حکم جلب برای مهریه کاملاً حذف نشده است و همچنان تحت محدودیت های خاصی قابلیت اجرا دارد. در حقیقت، تغییرات قانونی در سال های اخیر، به ویژه رویه های قضایی سال 1403، این روند را شفاف تر و تا حدودی محدودتر کرده است تا هم حقوق زن حفظ شود و هم از فشار بر مردان جلوگیری گردد. این مقاله به شما کمک می کند تا با حقایق و رویه های قضایی آشنا شوید و از سردرگمی رها گردید.

تصور کنید که شما هم درگیر پرونده مهریه هستید، چه به عنوان زوجه که به دنبال احقاق حق خود است و چه به عنوان زوج که با مطالبه مهریه مواجه شده اید. این وضعیت می تواند پر از اضطراب و ابهامات قانونی باشد. در این سفر حقوقی، تلاش می شود تا با زبانی شیوا و قابل فهم، تمامی ابعاد مربوط به حکم جلب مهریه را روشن سازیم. از تعریف دقیق مهریه و انواع آن گرفته تا مراحل پیچیده قضایی و نکات کاربردی، هر آنچه را که باید بدانید، در این مقاله خواهید یافت تا با آگاهی کامل گام بردارید و در مسیر دشوار پرونده های مهریه احساس تنهایی نکنید.

مهریه در قانون ایران و ابهام زدایی از حکم جلب

مهریه، ستون فقرات حقوقی ازدواج در ایران است که در شرع اسلام و به تبع آن در قوانین کشور ما جایگاهی ویژه دارد. این حق مالی، به محض جاری شدن عقد نکاح، بر عهده مرد قرار می گیرد و زن می تواند هر زمان که بخواهد، آن را مطالبه کند. اما پیرامون مفهوم مهریه و چگونگی وصول آن، به ویژه بحث حکم جلب، ابهامات و سوءتفاهمات بسیاری وجود دارد که نیاز به شفاف سازی دارد.

تعریف قانونی مهریه و جایگاه آن در عقد نکاح

مهریه عبارت است از مالی که در عقد ازدواج، مرد به زن پرداخت آن را تعهد می کند. این مال می تواند عین معین (مانند خانه یا سکه)، منفعت، دین یا حتی انجام کاری باشد که ارزش مالی داشته باشد. مهریه نه تنها نمادی از احترام و تضمین مالی زن است، بلکه به عنوان یک پشتوانه اقتصادی برای او در نظر گرفته می شود.

در قانون مدنی ایران، مهریه به دو دسته اصلی تقسیم می شود:

1. مهریه عندالمطالبه: در این حالت، زن می تواند در هر زمانی که اراده کند، تمام یا قسمتی از مهریه خود را از مرد مطالبه نماید و مرد موظف به پرداخت آن است، مگر اینکه اعسار او (ناتوانی مالی) ثابت شود. عموماً در پرونده های مهریه عندالمطالبه است که بحث حکم جلب پررنگ می شود.
2. مهریه عندالاستطاعه: در این نوع مهریه، زن تنها زمانی می تواند مهریه خود را مطالبه کند که ثابت نماید مرد توانایی مالی برای پرداخت آن را دارد. به عبارت دیگر، بار اثبات تمکن مالی مرد بر عهده زن است. در مهریه عندالاستطاعه، صدور حکم جلب عموماً منتفی است، مگر در شرایط بسیار خاص که تمکن مرد اثبات شده و او از پرداخت امتناع کند.

دانستن تفاوت این دو نوع مهریه از اهمیت بالایی برخوردار است، چرا که رویکرد قانونی برای وصول هر یک و به تبع آن، امکان صدور حکم جلب، کاملاً متفاوت خواهد بود. درک این تمایز به زن و مرد کمک می کند تا با آگاهی بیشتری در مسیر پرونده های مهریه قدم بردارند.

حکم جلب یا دستور جلب؟ کدام صحیح است؟

یکی از اصطلاحات پرکاربرد و در عین حال، محل سوءتفاهم در پرونده های مهریه، عبارت حکم جلب است. اما در واقع، آنچه در این پرونده ها صادر می شود، بیشتر دستور جلب است تا حکم جلب. فهم این تفاوت حقوقی برای درک دقیق تر فرایند قضایی ضروری است.

در نظام حقوقی ایران:

• حکم جلب: معمولاً در امور کیفری و برای افرادی که مرتکب جرمی شده اند و باید برای بازجویی یا تحمل مجازات حاضر شوند، صادر می گردد. این نوع جلب جنبه تنبیهی و اجباری دارد.
• دستور جلب: در دعاوی حقوقی، از جمله مهریه، زمانی صادر می شود که فرد مدیون (زوج) از اجرای تعهدات مالی خود (پرداخت مهریه) سرباز زند و نیاز باشد تا با اجبار او را به دادگاه احضار کنند یا وادار به اجرای حکم نمایند. این دستور بیشتر جنبه اجرایی دارد و هدف آن اطمینان از حضور فرد در مراجع قضایی یا اجبار به پرداخت دین است.

با این حال، در زبان عامیانه و حتی در برخی مکالمات حقوقی غیررسمی، هر دو اصطلاح به جای یکدیگر به کار می روند و به همین دلیل، در این مقاله نیز ممکن است از حکم جلب برای سادگی در فهم مخاطب استفاده شود، اما باید در نظر داشت که در ماهیت حقوقی، تفاوت هایی بین این دو وجود دارد. در پرونده های مهریه، دستور جلب برای اجبار مرد به پرداخت دین صادر می شود، نه به عنوان مجازات کیفری.

آیا حکم جلب برای مهریه کاملاً حذف شده است؟ پاسخ نهایی به شایعات.

شایعات گسترده ای در جامعه مبنی بر حذف کامل حکم جلب برای مهریه مطرح است که باعث نگرانی زنان و امیدواری مردان شده است. اما باید با صراحت اعلام کرد که حکم جلب برای مهریه کاملاً حذف نشده استی>، بلکه با تصویب قوانین جدید، محدودیت هاییی> برای آن در نظر گرفته شده است. این محدودیت ها با هدف کاهش آمار زندانیان مهریه و همچنین ایجاد تعادل بین حقوق زن و وضعیت مالی مردان وضع شده اند.

یکی از مهمترین قوانین در این زمینه، ماده 22 قانون حمایت خانوادهی> و ماده 2 قانون محکومیت های مالیی> است. طبق این قوانین، امکان بازداشت مرد و صدور حکم جلب برای مهریه تنها تا سقف 110 سکه بهار آزادیی> (یا معادل آن) امکان پذیر است. این بدان معناست که اگر مهریه زن بیش از 110 سکه باشد، زن می تواند کل مهریه خود را مطالبه کند، اما برای مازاد بر 110 سکه، نمی تواند تقاضای صدور حکم جلب یا بازداشت مرد را داشته باشد.

به بیان ساده، اگر مهریه زنی 200 سکه باشد، او می تواند برای 110 سکه اول، حکم جلب مرد را دریافت کند (در صورت عدم پرداخت و اثبات عدم اعسار)، اما برای 90 سکه باقیمانده، تنها از طریق توقیف اموال و معرفی دارایی های مرد می تواند اقدام به وصول کند. این قانون جنبه حمایتی دارد تا از زندانی شدن طولانی مدت مردان به دلیل مهریه های سنگین جلوگیری شود و در عین حال، حق مهریه زن نیز پابرجا بماند. بنابراین، به جای واژه حذف، بهتر است از عبارت محدود شده برای توصیف وضعیت کنونی حکم جلب مهریه استفاده کنیم.

قانون جدید مهریه (1403) و سقف 110 سکه

در سال های اخیر، قوانین مربوط به مهریه دستخوش تغییراتی شده اند تا هم حقوق زنان را تأمین کنند و هم راهکاری برای کاهش مشکلات اجتماعی ناشی از مهریه های سنگین بیابند. یکی از مهمترین این تغییرات، وضع سقف 110 سکه برای امکان بازداشت و صدور حکم جلب است که در بریف محتوایی جامع به آن اشاره شد. آشنایی با این قوانین برای هر دو طرف دعوای مهریه ضروری است.

سقف 110 سکه چیست و چه تاثیری بر حکم جلب دارد؟

سقف 110 سکه بهار آزادی، نقطه ی عطف مهمی در رویه ی قضایی مهریه است. این مفهوم که در ماده 22 قانون حمایت خانواده و ماده 2 قانون محکومیت های مالی جای گرفته، به این معناست که دادگاه تنها تا این میزان از مهریه (یا معادل ریالی آن) می تواند دستور بازداشت مرد و صدور حکم جلب را صادر کند.

چرا این سقف تعیین شده است؟ هدف اصلی قانون گذار از این محدودیت، کاهش تعداد زندانیان مهریه بوده است. در گذشته، مردان زیادی به دلیل عدم توانایی پرداخت مهریه های کلان، راهی زندان می شدند که این امر پیامدهای اجتماعی و اقتصادی منفی بسیاری به دنبال داشت. با تعیین سقف 110 سکه، قانون سعی کرده است تا یک جنبه حمایتی را برای مردان در نظر بگیرد و از حبس های طولانی مدت جلوگیری کند، در حالی که همچنان حق مهریه زن را تا یک حد معقول و قابل وصول، با ضمانت اجرایی بازداشت، محترم می شمارد.

این سقف به این معنی نیست که مهریه های بالای 110 سکه باطل می شوند یا قابل مطالبه نیستند. بلکه به این معناست که ضمانت اجرای کیفری (بازداشت و جلب) صرفاً تا این میزان اعمال می شود. برای مبالغ مازاد بر 110 سکه، رویه قضایی متفاوت است و زن باید از طریق معرفی اموال و دارایی های مرد، حق خود را وصول کند.

تکلیف مهریه مازاد بر 110 سکه

این سوال به دفعات زیاد مطرح می شود که تکلیف مهریه مازاد بر 110 سکه چیست؟ آیا زنی که مهریه اش 200 یا 500 سکه است، نمی تواند مازاد بر 110 سکه را دریافت کند؟ پاسخ قاطع این است: خیر، مهریه مازاد بر 110 سکه قابل مطالبه و وصول استی>. تفاوت اصلی در روش وصول آن و عدم امکان صدور حکم جلب برای این بخش از مهریه است.

برای مطالبه مهریه مازاد بر 110 سکه، زوجه باید مسیر متفاوتی را طی کند:

1. اثبات تمکن مالی زوج: زوجه باید با ارائه اسناد و مدارک کافی، توانایی مالی مرد برای پرداخت این بخش از مهریه را اثبات کند. این اسناد می تواند شامل سند مالکیت املاک، خودرو، سهام، حساب های بانکی و هر نوع دارایی دیگر باشد.
2. معرفی اموال قابل توقیف: زوجه باید اموال مشخصی از مرد را به دادگاه معرفی کند که قابلیت توقیف و فروش برای پرداخت مهریه را داشته باشند. دادگاه پس از بررسی و تایید، دستور توقیف این اموال را صادر خواهد کرد.

پس، مهریه مازاد بر 110 سکه باطل نمی شود و به حال خود رها نمی گردد. اما مسیر وصول آن از جنبه کیفری خارج شده و صرفاً جنبه حقوقی پیدا می کند. این یعنی دیگر امکان بازداشت یا جلب مرد به دلیل عدم پرداخت این بخش از مهریه وجود ندارد و زن باید با تکیه بر توانایی اثبات دارایی مرد، به حق خود برسد. این تغییر رویه، به زن این امکان را می دهد که با هوشمندی و جمع آوری اطلاعات دقیق از دارایی های مرد، به خواسته های خود دست یابد.

تغییرات عمده در رویه مطالبه مهریه (تاکید بر اولویت اجرای ثبت)

قانون گذار در سال های اخیر، تغییرات مهمی در رویه مطالبه مهریه ایجاد کرده است که درک آن برای تمامی افراد درگیر در این پرونده ها حیاتی است. این تغییرات، مسیر آغازین پرونده را دگرگون کرده و تاکید اصلی را بر مراجعه اولیه به اداره اجرای ثبتی> قرار داده است.

در گذشته، زن می توانست مستقیماً با طرح دادخواست به دادگاه خانواده مراجعه کند و مطالبه مهریه نماید. اما اکنون، رویه به این شکل است که:

1. الزام به مراجعه اولیه به اداره اجرای ثبت: زوجه قبل از طرح هرگونه دادخواست در دادگاه خانوادهی>، ملزم است که ابتدا به اداره اجرای ثبت (کانون سردفتران و دفتری که عقد در آن ثبت شده) مراجعه کند. او باید درخواست صدور اجراییه برای مهریه را ارائه دهد. این اجراییه به دفترخانه صادرکننده عقدنامه و سپس به اداره ثبت اسناد و املاک فرستاده می شود.
2. مراحل در اجرای ثبت:
   • در اجرای ثبت، مرد به مدت 10 روز مهلت دارد تا مهریه را پرداخت کند یا ترتیبی برای پرداخت آن بدهد.
   • در این مدت، زن می تواند درخواست استعلام سه گانه اموال مرد را از مراجعی همچون پلیس راهور (برای خودرو)، ثبت اسناد (برای املاک) و بانک ها (برای حساب های بانکی) بدهد.
   • در صورت شناسایی اموال، امکان توقیف آن ها برای وصول مهریه وجود دارد. همچنین، زن می تواند درخواست ممنوع الخروجی مردی> را نیز از طریق اجرای ثبت ارائه کند که مزیت قابل توجهی برای فشار بر مرد جهت پرداخت مهریه است.

مزایای شروع فرآیند از طریق اجرای ثبت:

• سرعت عمل:ی در برخی موارد، مراحل توقیف اموال از طریق ثبت می تواند سریع تر از دادگاه انجام شود.
• هزینه کمتر:ی در مقایسه با هزینه های دادرسی در دادگاه (که معمولاً 3.5 درصد از مبلغ مهریه است)، هزینه های اجرایی ثبت کمتر است.
• اعمال فشار: امکان ممنوع الخروجی و توقیف سریع اموال، ابزارهای موثری برای اعمال فشار بر مرد هستند.

معایب و چالش ها:

• اگر مرد مالی برای توقیف نداشته باشد و یا اموالش به نام دیگران باشد، اجرای ثبت به نتیجه نخواهد رسید و زن باید با اخذ گواهی عدم توقیف مال یا عدم کفایت اموالی> از اجرای ثبت، به دادگاه مراجعه کند.
• پیچیدگی های اداری و نیاز به پیگیری مستمر نیز از چالش های این مسیر است.

این رویه جدید، به نوعی زن را ابتدا به سمتی هدایت می کند که بدون درگیر شدن در فرآیندهای طولانی دادگاهی، از طریق توقیف اموال یا ممنوع الخروجی، به حقوق خود دست یابد. تنها در صورتی که این مسیر بی نتیجه ماند، دادگاه به عنوان مرجع بعدی برای طرح دادخواست مطالبه مهریه و در صورت لزوم، صدور دستور جلب (تا سقف 110 سکه) وارد عمل خواهد شد.

مراحل کامل و گام به گام دریافت حکم جلب مهریه

دریافت حکم جلب برای مهریه، فرآیندی پیچیده و زمان بر است که نیازمند آگاهی کامل از تمامی مراحل قانونی است. این مسیر، از زمانی که زن تصمیم به مطالبه مهریه می گیرد آغاز شده و تا صدور و اجرای دستور جلب ادامه می یابد. اگر در هر یک از این گام ها اشتباهی رخ دهد، می تواند به طولانی تر شدن پرونده یا حتی از دست رفتن برخی حقوق منجر شود. در ادامه به صورت گام به گام این فرآیند تشریح می شود.

گام اول: اقدام از طریق اداره اجرای ثبت (دفترخانه و کانون سردفتران)

اولین قدم در مسیر مطالبه مهریه، همانطور که اشاره شد، مراجعه به اداره اجرای ثبت است. این مرحله، که از مهمترین تغییرات قانونی اخیر است، زن را ملزم می کند تا پیش از مراجعه به دادگاه، از این طریق اقدام نماید.

مدارک لازم برای درخواست اجراییه از دفترخانه:

• اصل سند ازدواج یا رونوشت محضری آن
• شناسنامه و کارت ملی زوجه
• فرم درخواست اجراییه مهریه (که در دفترخانه تکمیل می شود)

مراحل ارسال اجراییه به اجرای ثبت:

1. زوجه یا وکیل او با مدارک فوق به دفترخانه ای که عقد ازدواج در آن ثبت شده، مراجعه می کند. اگر سردفتر تغییر کرده یا فوت شده باشد، باید به کانون سردفتران ازدواج و طلاق همان شهر مراجعه شود.
2. درخواست صدور اجراییه برای کل یا قسمتی از مهریه به سردفتر ارائه می گردد.
3. سردفتر پس از دریافت درخواست، برگه اجراییه را صادر و از طریق پست سفارشی به مرد ابلاغ می کند.
4. پس از ابلاغ اجراییه، مرد 10 روز مهلت دارد تا مهریه را پرداخت کند یا برای پرداخت آن ترتیبی بدهد.

استعلام سه گانه اموال و توقیف آن ها:

پس از صدور اجراییه، زوجه می تواند از اداره اجرای ثبت درخواست کند تا برای شناسایی و توقیف اموال مرد، از سه مرجع اصلی استعلام گرفته شود:

• پلیس راهور: برای شناسایی خودروهای به نام مرد.
• ثبت اسناد و املاک: برای شناسایی املاک و مستغلات.
• بانک مرکزی: برای شناسایی حساب های بانکی و موجودی آن ها.

در صورت شناسایی هرگونه مال قابل توقیف (به جز مستثنیات دین که برای ادامه زندگی ضروری است)، این اموال برای تامین مهریه توقیف خواهند شد. همچنین، زوجه در این مرحله می تواند درخواست ممنوع الخروجی مردی> را نیز مطرح کند.

دریافت گواهی عدم توقیف مال یا عدم کفایت اموال:

اگر پس از گذشت مهلت 10 روزه، مرد مهریه را پرداخت نکند و یا پس از استعلامات، هیچ مال قابل توقیفی از او شناسایی نشود یا اموال شناسایی شده برای پرداخت کل مهریه کافی نباشد، اداره اجرای ثبت گواهی با عنوان گواهی عدم توقیف مال یا عدم کفایت اموال را صادر و به زوجه می دهد. این گواهی، کلید ورود به مرحله بعدی، یعنی مراجعه به دادگاه خانواده است.

گام دوم: طرح دادخواست مطالبه مهریه در دادگاه خانواده

زمانی که مسیر اجرای ثبت به دلیل عدم وجود مال یا عدم کفایت آن بی نتیجه ماند، زن می تواند با در دست داشتن گواهی عدم توقیف مال از اجرای ثبت، به دادگاه خانواده مراجعه کند. این مرحله، آغاز فرآیند قضایی رسمی برای مطالبه مهریه و زمینه ساز صدور حکم جلب احتمالی است.

مراحل طرح دادخواست:

1. زوجه یا وکیل او به یکی از دفاتر خدمات قضایی مراجعه کرده و با ثبت دادخواست مطالبه مهریهی>، پرونده را به جریان می اندازد.
2. دادخواست به دادگاه خانواده ارجاع داده می شود و جلسات رسیدگی تعیین می گردد.
3. در این جلسات، دادگاه به ادله و مستندات هر دو طرف (زوجه برای مطالبه و زوج برای اثبات اعسار یا پرداخت) رسیدگی می کند.

مدارک لازم برای دادخواست:

• سند ازدواج (اصل یا رونوشت)
• شناسنامه و کارت ملی زوجه
• گواهی عدم توقیف مال یا عدم کفایت اموال از اداره اجرای ثبت (که در مرحله قبل دریافت شده است)
• فیش واریزی هزینه دادرسی (که بر اساس مبلغ مهریه تعیین می شود. در صورت عدم توانایی پرداخت، امکان درخواست اعسار از پرداخت هزینه دادرسی نیز وجود دارد.)

پس از بررسی های لازم و در صورت احراز حقانیت زن، دادگاه حکم قطعیی> مبنی بر محکومیت زوج به پرداخت مهریه را صادر می کند. این حکم، مبنای تمامی اقدامات اجرایی بعدی، از جمله درخواست دستور جلب، خواهد بود. درک این مراحل و دقت در ارائه مدارک، نقش کلیدی در موفقیت پرونده دارد و می تواند از طولانی شدن بیهوده آن جلوگیری کند.

گام سوم: درخواست اجراییه از دادگاه

پس از اینکه دادگاه خانواده حکم قطعی مبنی بر محکومیت زوج به پرداخت مهریه را صادر کرد، این حکم به تنهایی قابل اجرا نیست و نیاز به صدور اجراییه دارد. این گام، پلی است برای ورود به فاز عملیاتی وصول مهریه.

مراحل درخواست اجراییه:

1. زوجه یا وکیل او باید به شعبه دادگاهی که حکم قطعی را صادر کرده است، مراجعه کند و درخواست صدور اجراییهی> را ارائه دهد. این درخواست، حکم دادگاه را به سندی قابل اجرا تبدیل می کند.
2. پس از صدور اجراییه، این سند به مرد ابلاغی می شود.
3. مرد از تاریخ ابلاغ اجراییه، 10 روز مهلتی دارد تا نسبت به پرداخت مهریه اقدام کند. این مهلت، فرصتی برای مرد است که دین خود را ادا کند و از مراحل بعدی اجرایی، از جمله جلب، جلوگیری نماید.

در این مرحله، حتی اگر مرد توانایی پرداخت کل مهریه را ندارد، می تواند دادخواست اعسار از پرداخت مهریهی> را ارائه دهد. این دادخواست به دادگاه این امکان را می دهد که وضعیت مالی مرد را بررسی کرده و در صورت تایید اعسار، مهریه را به صورت اقساطی تعیین کند. ارائه به موقع دادخواست اعسار می تواند از صدور دستور جلب جلوگیری کند. اما اگر مرد در مهلت 10 روزه هیچ اقدامی نکند و یا درخواست اعسار او رد شود، زمینه برای گام نهایی، یعنی درخواست دستور جلب، فراهم خواهد شد.

گام چهارم: درخواست صدور دستور جلب

این مرحله، زمانی است که تمامی مسیرهای دیگر برای وصول مهریه طی شده و به نتیجه نرسیده اند. درخواست صدور دستور جلب، آخرین ابزار قانونی برای اجبار مرد به پرداخت مهریه (تا سقف 110 سکه) است و می تواند نقطه پایانی بر سردرگمی ها باشد.

شرایط درخواست دستور جلب:

صدور دستور جلب برای مهریه تنها در شرایط خاصی امکان پذیر است:

• گذشت 30 روز از تاریخ ابلاغ اجراییه دادگاه:ی همانطور که پیشتر گفته شد، پس از ابلاغ اجراییه، مرد 10 روز مهلت دارد تا مهریه را پرداخت کند. اما برای درخواست دستور جلب، باید حداقل 30 روز از تاریخ ابلاغ اجراییه گذشته باشد.
• عدم پرداخت مهریه:ی مرد باید در طول این مدت، از پرداخت مهریه (چه به صورت یکجا و چه اقساطی در صورت تقسیط) خودداری کرده باشد.
• عدم طرح دادخواست اعسار یا رد شدن آن:ی اگر مرد در مهلت قانونی دادخواست اعسار ارائه نداده باشد، یا دادخواست اعسار او توسط دادگاه رد شده باشد و یا حتی اگر اعسار او پذیرفته شده باشد ولی از پرداخت پیش قسط یا اقساط منظم مهریه خودداری کند (مثلاً دو یا سه قسط را پرداخت نکند)، زن می تواند درخواست صدور دستور جلب را بدهد.
• عدم شناسایی اموال قابل توقیف:ی در صورتی که پس از طی مراحل قانونی و استعلامات، هیچ مال قابل توقیفی از مرد شناسایی نشده باشد یا اموال موجود برای پرداخت مهریه کافی نباشد.

در صورت وجود این شرایط، زوجه یا وکیل او می تواند به واحد اجرای احکام دادگاه مراجعه کرده و درخواست صدور دستور جلبی را مطرح نماید. قاضی پس از بررسی مستندات و احراز شرایط، دستور جلب مرد را صادر خواهد کرد. این دستور به نیروی انتظامی ابلاغ می شود تا نسبت به دستگیری مرد و احضار او برای تعیین تکلیف اقدام کنند.

درک صحیح این مراحل و رعایت دقیق زمان بندی های قانونی می تواند نقش حیاتی در موفقیت پرونده های مهریه داشته باشد و به افراد کمک کند تا با اطمینان بیشتری مسیر حقوقی خود را دنبال کنند.

مدت زمان تقریبی کل فرآیند و عوامل موثر بر آن

مدت زمان لازم برای طی تمامی مراحل از مطالبه مهریه تا صدور و اجرای حکم جلب، متغیر است و به عوامل متعددی بستگی دارد. نمی توان یک زمان مشخص و قطعی برای همه پرونده ها تعیین کرد، چرا که هر پرونده شرایط خاص خود را دارد. با این حال، می توان به برخی عوامل مؤثر بر طولانی یا کوتاه تر شدن این فرآیند اشاره کرد:

عوامل موثر بر مدت زمان:

• همکاری طرفین:ی اگر زوج و زوجه بر سر نحوه پرداخت مهریه به توافق برسند، یا مرد به سرعت اقدام به پرداخت کند، پرونده به مراتب سریع تر مختومه خواهد شد.
• مراجعه به وکیل متخصص:ی حضور یک وکیل باتجربه و متخصص در امور خانواده می تواند با آگاهی از رویه های قضایی و تکمیل صحیح مدارک، روند رسیدگی را تسهیل و تسریع کند.
• وجود یا عدم وجود اموال:ی اگر مرد اموال قابل توقیفی داشته باشد که زن بتواند آن ها را معرفی کند، فرآیند وصول مهریه (حتی برای مهریه مازاد بر 110 سکه) ممکن است سریع تر پیش برود. در مقابل، اگر هیچ مالی شناسایی نشود و کار به درخواست دستور جلب بکشد، پرونده می تواند طولانی تر شود.
• دادخواست اعسار:ی اگر مرد دادخواست اعسار از پرداخت مهریه را مطرح کند، تا زمان رسیدگی و تصمیم گیری در مورد آن (که خود ممکن است زمان بر باشد)، صدور حکم جلب متوقف می شود.
• پیچیدگی های اداری و قضایی:ی حجم کاری دادگاه ها، روند ابلاغ اوراق قضایی، و حتی رویه های داخلی هر شعبه می تواند بر سرعت رسیدگی تاثیر بگذارد.
• نوع مهریه:ی مهریه عندالاستطاعه، به دلیل نیاز به اثبات تمکن مالی مرد، معمولاً فرآیند طولانی تری دارد.

به طور کلی، می توان گفت که یک پرونده مهریه ممکن است از چند ماه تا حتی چند سال به طول بینجامد. زنانی که در این مسیر قدم می گذارند، باید خود را برای یک فرآیند گاهی طولانی و نفس گیر آماده کنند. اما با آگاهی، صبر و پیگیری دقیق، رسیدن به نتیجه مطلوب دور از انتظار نخواهد بود.

شرایط و مواردی که حکم جلب مهریه صادر می شود (و نمی شود)

پس از بررسی مراحل دریافت حکم جلب مهریه، اکنون نوبت به آن می رسد که به صورت شفاف مشخص کنیم در چه شرایطی امکان صدور این حکم وجود دارد و در چه شرایطی خیر. این تفکیک به شما کمک می کند تا با دیدی واقع بینانه، حقوق و وظایف خود را بشناسید.

موارد صدور حکم جلب

حکم جلب (یا دستور جلب) مهریه، تنها در شرایطی خاص و پس از طی مراحلی که پیشتر توضیح داده شد، صادر می گردد. این موارد شامل:

1. مهریه عندالمطالبه تا سقف 110 سکه:ی اصلی ترین شرط صدور حکم جلب، این است که مهریه از نوع عندالمطالبه باشد و سقف آن نیز از 110 سکه بهار آزادی تجاوز نکند. در صورتی که مرد از پرداخت این میزان مهریه خودداری کند و هیچ مال قابل توقیفی نیز از او شناسایی نشود و یا دادخواست اعسار او رد گردد، امکان صدور حکم جلب وجود دارد.
2. عدم پرداخت پیش قسط یا اقساط مهریه پس از تقسیط:ی اگر دادگاه پس از بررسی وضعیت مالی مرد، مهریه را به صورت اقساطی تعیین کرده باشد و مرد از پرداخت پیش قسط یا حتی دو یا سه قسط متوالی خودداری کند، زن می تواند با مراجعه به واحد اجرای احکام، درخواست صدور حکم جلب را بدهد. در این حالت، حکم جلب به دلیل عدم اجرای حکم تقسیط صادر می شود.
3. رد شدن دادخواست اعسار زوج:ی اگر مرد دادخواست اعسار از پرداخت مهریه را به دادگاه ارائه دهد، اما دادگاه پس از بررسی مدارک و شهود، اعسار او را نپذیرد و حکم به توانایی مالی او دهد، در صورت عدم پرداخت مهریه، زن می تواند درخواست صدور حکم جلب را داشته باشد.
4. اثبات انتقال صوری اموال توسط زوج برای فرار از پرداخت مهریه:ی در صورتی که زن بتواند با ارائه مستندات کافی (مانند تاریخ انتقال مال، رابطه زوج با گیرنده مال و…) به دادگاه ثابت کند که مرد به قصد فرار از پرداخت مهریه، اموال خود را به صورت صوری به دیگری منتقل کرده است، دادگاه می تواند حکم به ابطال معامله صوری داده و سپس نسبت به توقیف اموال و در نهایت، صدور حکم جلب (در صورت عدم وجود مال کافی و در سقف 110 سکه) اقدام کند.

در این شرایط، زن می تواند امید به وصول مهریه خود داشته باشد و قانون از او حمایت می کند تا حق خود را احقاق کند. اما همواره توصیه می شود که در چنین مواردی با یک وکیل متخصص مشورت شود تا با آگاهی کامل از پیچیدگی های قانونی، بهترین مسیر انتخاب گردد.

موارد عدم صدور حکم جلب

به همان میزان که دانستن شرایط صدور حکم جلب اهمیت دارد، آگاهی از مواردی که این حکم صادر نمی شودی> نیز برای هر دو طرف دعوا حیاتی است. این موارد به شرح زیر هستند:

1. مهریه عندالاستطاعه:ی همانطور که پیشتر اشاره شد، در مهریه عندالاستطاعه، بار اثبات توانایی مالی مرد بر عهده زن است. تا زمانی که زن نتواند تمکن مالی مرد را ثابت کرده و مال مشخصی را برای توقیف معرفی کند، امکان صدور حکم جلب وجود ندارد. در واقع، این نوع مهریه، اساساً فاقد ضمانت اجرای کیفری (بازداشت و جلب) است.
2. مهریه مازاد بر 110 سکه (مگر با اثبات تمکن و معرفی مال):ی حتی اگر مهریه عندالمطالبه باشد، برای بخشی که از 110 سکه تجاوز می کند، نمی توان حکم جلب صادر کرد. برای وصول این بخش از مهریه، زن باید اموال مشخصی از مرد را معرفی و تمکن مالی او را اثبات کند. در اینجا، دیگر بحث بازداشت مرد مطرح نیست.
3. پذیرش دادخواست اعسار و پرداخت منظم اقساط:ی اگر مرد دادخواست اعسار خود را به دادگاه ارائه داده و دادگاه نیز آن را پذیرفته و مهریه را به صورت اقساطی تعیین کرده باشد، تا زمانی که مرد به صورت منظم اقساط تعیین شده را پرداخت می کند، امکان صدور حکم جلب وجود ندارد.
4. در حال رسیدگی بودن دادخواست اعسار:ی اگر مرد پس از ابلاغ اجراییه، در مهلت قانونی دادخواست اعسار خود را ارائه کرده باشد، تا زمان تصمیم گیری نهایی دادگاه در مورد اعسار او، نمی توان برای وی دستور جلب صادر کرد. قانون در این مورد به مرد فرصت می دهد تا وضعیت مالی خود را روشن کند.
5. اثبات عدم تمکن مالی زوج:ی اگر دادگاه پس از بررسی های لازم، به این نتیجه برسد که مرد واقعاً توانایی مالی برای پرداخت مهریه را ندارد (اعسار مطلق)، حتی اگر مهریه کمتر از 110 سکه باشد و عندالمطالبه، دیگر حکم جلب صادر نمی شود و مهریه به صورت اقساطی (در صورت امکان) تعیین می گردد.

با آگاهی از این موارد، مردان می توانند با آرامش بیشتری به پیگیری پرونده خود بپردازند و زنان نیز می توانند انتظارات واقع بینانه تری از روند قضایی داشته باشند. در هر حال، مشورت با وکیل متخصص در هر مرحله از پرونده، بسیار راهگشا خواهد بود.

اعسار (ناتوانی مالی) و تاثیر آن بر حکم جلب مهریه

مفهوم اعسار در پرونده های مهریه نقش بسیار حیاتی ایفا می کند، به ویژه زمانی که صحبت از حکم جلب به میان می آید. اعسار به معنای ناتوانی مالی یک فرد برای پرداخت بدهی های خود است و می تواند مسیر پرونده مهریه را به طور کلی تغییر دهد. در این بخش، به طور مفصل به اعسار و تاثیر آن بر حکم جلب مهریه می پردازیم.

اعسار چیست؟

«اعسار» در لغت به معنای دشواری و تنگدستی است و در اصطلاح حقوقی، به معنای ناتوانی یک فرد (مدیون) در پرداخت بدهی ها و دیون مالی خود است. در پرونده های مهریه، زمانی که مرد توانایی مالی پرداخت مهریه زن را به صورت یکجا ندارد، می تواند درخواست اعسار را به دادگاه ارائه دهد.

اعسار دارای دو نوع اصلی است:

1. اعسار مطلق:ی به این معناست که مرد در حال حاضر هیچ دارایی و درآمدی برای پرداخت مهریه ندارد و فعلاً به هیچ شکلی قادر به پرداخت نیست.
2. اعسار نسبی:ی در این حالت، مرد توانایی مالی پرداخت مهریه را به صورت یکجا ندارد، اما می تواند آن را به صورت اقساطی پرداخت کند. در اکثر پرونده های مهریه، اعسار نسبی مطرح می شود.

اهمیت اعسار در پرونده مهریه در این است که اگر دادگاه اعسار مرد را بپذیرد، ضمانت اجرای کیفری (حبس و دستور جلب) برای مهریه (تا سقف 110 سکه) منتفی می شود و مهریه به صورت اقساطی تعیین می گردد. این امر به مرد فرصت می دهد تا بدون تحمل حبس، دین خود را به تدریج ادا کند. اما اثبات اعسار، نیازمند ارائه مدارک و شواهد کافی به دادگاه است و بار اثبات آن بر عهده مرد خواهد بود.

مراحل و مدارک اثبات اعسار

اثبات اعسار برای مردی که قادر به پرداخت مهریه نیست، از اهمیت ویژه ای برخوردار است تا از بازداشت او جلوگیری شود و مهریه به صورت اقساطی تعیین گردد. این فرآیند نیز دارای مراحل و مدارک خاص خود است:

زمان مناسب برای ارائه دادخواست اعسار:

مرد می تواند در یکی از زمان های زیر، دادخواست اعسار خود را به دادگاه ارائه دهد:

• همزمان با رسیدگی به دادخواست مطالبه مهریه:ی یعنی به محض اینکه زن دادخواست مهریه خود را مطرح کرد، مرد نیز می تواند همزمان دادخواست اعسار خود را ثبت کند.
• پس از صدور حکم محکومیت:ی حتی اگر حکم قطعی به محکومیت مرد به پرداخت مهریه صادر شده باشد، او می تواند تا 30 روز پس از ابلاغ اجراییه، دادخواست اعسار خود را ارائه دهد.
• پس از بازداشت:ی حتی در صورتی که مرد به دلیل عدم پرداخت مهریه بازداشت شده باشد، می تواند در زندان نیز دادخواست اعسار خود را به دادگاه ارائه دهد. این امر نشان دهنده اهمیت اعسار در قوانین کشور است.

مدارک اثبات اعسار:

برای اثبات اعسار، مرد باید مدارک و مستندات زیر را به دادگاه ارائه دهد:

• استشهادیه کتبی: که توسط حداقل دو شاهد (مرد) امضا شده و در آن تصدیق شده باشد که مرد توانایی مالی پرداخت مهریه را ندارد و اموال قابل توقیفی ندارد. شهود باید از وضعیت مالی و زندگی مرد آگاهی کامل داشته باشند.
• لیست کامل اموال: مرد باید لیست دقیقی از تمامی اموال منقول و غیرمنقول خود (مانند خودرو، منزل، حساب های بانکی، سهام، حقوق و مزایا و…) را به همراه میزان درآمد خود به دادگاه ارائه دهد. در این لیست، باید تمامی دارایی ها، حتی آنهایی که ارزش کمی دارند، ذکر شوند.
• استعلامات مالی:ی دادگاه نیز می تواند جهت بررسی دقیق تر، از مراجع مختلف مانند پلیس راهور، اداره ثبت اسناد و املاک، بانک مرکزی و سازمان تامین اجتماعی (برای سابقه بیمه و حقوق) استعلام بگیرد تا از صحت ادعای اعسار مرد مطمئن شود.

نقش شهود و استعلامات مالی در اثبات اعسار بسیار مهم است. شهود باید آماده پاسخگویی به سوالات قاضی باشند و شهادت آن ها باید مستند و قانع کننده باشد. دادگاه با در نظر گرفتن تمامی این مستندات و دفاعیات مرد، در مورد پذیرش یا رد اعسار تصمیم گیری خواهد کرد.

آیا پس از صدور حکم جلب نیز می توان درخواست اعسار داد؟

این سوال از اهمیت ویژه ای برخوردار است، چرا که ممکن است مرد به دلایل مختلف (مانند عدم آگاهی حقوقی یا تاخیر در ارائه دادخواست) قبل از اینکه بتواند دادخواست اعسار خود را ارائه دهد، بازداشت شود. قانون برای این شرایط نیز تدابیری اندیشیده است تا حقوق مدیون محفوظ بماند.

پاسخ این است: بله، حتی پس از صدور حکم جلب و بازداشت نیز مرد می تواند درخواست اعسار از پرداخت مهریه را به دادگاه ارائه دهد.ی

این رویه قضایی، به این دلیل است که هدف اصلی از احکام مربوط به اعسار و تقسیط مهریه، کاهش تعداد زندانیان بدهکار و جلوگیری از حبس افراد به دلیل عدم توانایی مالی واقعی است. بنابراین، حتی اگر مردی به زندان افتاده باشد، این حق برای او محفوظ است که با ارائه دادخواست اعسار، به وضعیت مالی خود رسیدگی کند.

مراحل ارائه دادخواست اعسار پس از بازداشت:

1. مرد بازداشت شده می تواند در زندان یا از طریق خانواده و وکیل خود، فرم دادخواست اعسار را تکمیل و به دفتر دادگاه مربوطه ارائه دهد.
2. دادگاه به این دادخواست رسیدگی کرده و در صورت احراز شرایط اعسار، حکم به تقسیط مهریه می دهد.
3. با پذیرش اعسار و تعیین اقساط، مرد می تواند با پرداخت پیش قسط و تعهد به پرداخت اقساط آینده، از زندان آزاد شود.

این امکان، فرصتی دوباره برای مردان فراهم می آورد تا بتوانند از حبس رهایی یابند و بدهی خود را در قالب اقساط بپردازند. البته، در این شرایط نیز مانند حالت عادی، اثبات اعسار بر عهده مرد است و او باید مدارک و شهود کافی را ارائه دهد.

تاثیر پذیرش اعسار بر توقف حکم جلب و تقسیط مهریه

پذیرش دادخواست اعسار توسط دادگاه، نقطه عطف مهمی در پرونده مهریه است و تاثیرات مستقیمی بر وضعیت حکم جلب و نحوه پرداخت مهریه دارد. این تصمیم دادگاه می تواند به کلی مسیر پرونده را تغییر دهد و فشار روانی و حقوقی را از دوش مرد بردارد.

تاثیرات پذیرش اعسار:

1. توقف اجرای حکم جلب:ی اصلی ترین و مهمترین تاثیر پذیرش اعسار این است که اجرای حکم جلب (یا دستور جلب) مرد متوقف می شودی>. اگر حکم جلب صادر شده باشد، با پذیرش اعسار، این حکم دیگر قابل اجرا نخواهد بود و اگر مرد به دلیل مهریه بازداشت شده باشد، آزاد خواهد شد.
2. تقسیط مهریه:ی دادگاه پس از احراز اعسار مرد، مهریه را به صورت اقساطیی تعیین می کند. این اقساط معمولاً شامل یک پیش قسط (که ممکن است مبلغی از مهریه یا تعداد مشخصی سکه باشد) و سپس اقساط ماهیانه است. میزان پیش قسط و اقساط ماهیانه بر اساس توانایی مالی مرد و وضعیت شغلی و درآمد او توسط قاضی تعیین می شود.
3. پایان یافتن جنبه کیفری:ی با تقسیط مهریه، پرونده از جنبه کیفری خارج شده و صرفاً جنبه حقوقی پیدا می کند. این به معنای آن است که دیگر برای عدم پرداخت اصل مهریه، امکان بازداشت مرد وجود ندارد، بلکه تنها در صورت عدم پرداخت اقساط تعیین شده، زن می تواند مجدداً برای صدور حکم جلب اقدام کند.
4. امکان تعدیل اقساط:ی حکم اعسار دائمی نیست. اگر در آینده وضعیت مالی مرد تغییر کند (مثلاً درآمد او افزایش یابد یا ارثی به او برسد)، زن می تواند درخواست تعدیل اقساطی را به دادگاه ارائه دهد تا میزان اقساط افزایش یابد یا حتی مرد ملزم به پرداخت یکجای باقیمانده مهریه شود. به همین ترتیب، اگر وضعیت مالی مرد بدتر شود، او نیز می تواند درخواست تعدیل اقساط را ارائه دهد.

پذیرش اعسار یک راه حل میانه است که تلاش می کند حقوق زن را تأمین کند و در عین حال، مرد را از فشار حبس و پرداخت یکجای مهریه در زمانی که توانایی ندارد، نجات دهد. این امر به آرامش روانی هر دو طرف کمک می کند تا با یک روند منظم، تکلیف مهریه مشخص شود.

نکات مهم و کاربردی درباره اجرای حکم جلب مهریه

اجرای حکم جلب مهریه، جزئیات و ظرایف خاص خود را دارد که عدم آگاهی از آن ها می تواند به مشکلات و سردرگمی های بیشتری منجر شود. از اعتبار زمانی حکم جلب گرفته تا نحوه اجرای آن توسط مامورین، هر نکته ای می تواند در این مسیر دشوار تعیین کننده باشد. در این بخش، به مهمترین نکات کاربردی که در رویه قضایی با آن ها مواجه می شوید، می پردازیم.

اعتبار زمانی حکم جلب و نحوه تمدید آن

حکم جلب مانند بسیاری از اسناد قضایی دیگر، اعتبار زمانی محدودی دارد و دائمی نیست. این مسئله برای هر دو طرف (مدیون و طلبکار) مهم است که از آن آگاهی داشته باشند:

• مدت اعتبار معمول:ی معمولاً برگه های جلب دارای یک تاریخ انقضا هستند که در بالای برگه قید می شود. این مدت زمان می تواند از چند روز تا چند ماه متغیر باشد و به صلاحدید قاضی و نوع پرونده بستگی دارد. پس از پایان این مدت، حکم جلب اعتبار خود را از دست می دهد.
• لزوم تمدید:ی اگر در طول مدت اعتبار حکم جلب، مرد بازداشت نشود یا زن موفق به اجرای حکم نشود، زوجه یا وکیل او می تواند با مراجعه مجدد به واحد اجرای احکام، درخواست تمدید حکم جلبی را بدهد. این فرآیند معمولاً بدون نیاز به طی مجدد تمامی مراحل قبلی انجام می شود و قاضی پس از بررسی، حکم جلب جدید با اعتبار زمانی مشخص صادر می کند.
• رویه قضایی در ایام خاص:ی در برخی ایام خاص مانند تعطیلات نوروز، ممکن است رویه دادگاه ها برای صدور و تمدید احکام جلب متفاوت باشد. به عنوان مثال، برخی مراجع قضایی تمایل دارند که احکام جلب را تا قبل از آغاز تعطیلات طولانی مدت صادر یا تمدید کنند و از صدور آن در خود ایام تعطیل پرهیز می کنند. این موضوع در برخی استان ها، مانند بخشنامه رئیس دادگستری استان خراسان که به آن اشاره شد، به صورت یک توصیه داخلی عمل می شود.

آگاهی از این جزئیات به زوجه کمک می کند تا با پیگیری به موقع، از انقضای حکم جلب و نیاز به طی مراحل طولانی جلوگیری کند و به مرد نیز این آگاهی را می دهد که حکم جلب، یک تهدید دائمی نیست، اما قابلیت تمدید دارد و باید برای رفع آن اقدام کند.

انواع دستور جلب: عادی و سیار و ممنوع الخروجی

دستور جلب مهریه، بسته به گستره جغرافیایی و شرایط اجرا، می تواند به دو نوع اصلی تقسیم شود که هر یک ویژگی های خاص خود را دارند:

1. حکم جلب عادی:ی در این نوع حکم، دستور جلب به یک کلانتری یا پاسگاه مشخص (مثلاً کلانتری محل اقامت زوج یا محل صدور حکم) ابلاغ می شود. به این معنا که تنها مامورین آن حوزه قضایی خاص مجاز به اجرای حکم و بازداشت مرد هستند. این نوع حکم معمولاً زمانی صادر می شود که محل دقیق حضور مرد مشخص باشد.
2. حکم جلب سیار:ی این نوع حکم دارای گستره وسیع تری است و به تمامی کلانتری ها و پاسگاه های یک حوزه قضایی (مثلاً کل شهرستان یا استان) ابلاغ می گردد. در حکم جلب سیار، مامورین هر کلانتری در آن حوزه قضایی، اختیار و مسئولیت بازداشت مرد را دارند. این نوع حکم معمولاً زمانی صادر می شود که محل دقیق مرد مشخص نباشد و نیاز به جستجوی گسترده تری باشد. حکم جلب سیار فشار بیشتری را بر مرد وارد می کند، زیرا او در هر نقطه از آن حوزه قضایی ممکن است توسط مامورین شناسایی و بازداشت شود.

ممنوع الخروجی بابت مهریه:

علاوه بر حکم جلب، یکی دیگر از ابزارهای قانونی برای اعمال فشار بر مرد جهت پرداخت مهریه، ممنوع الخروجیی است. زن می تواند از طریق اداره اجرای ثبت (در مراحل اولیه) یا دادگاه (پس از صدور حکم قطعی)، درخواست ممنوع الخروجی مرد را بدهد. با صدور این دستور، مرد تا زمان پرداخت مهریه یا تعیین تکلیف آن، از خروج از کشور منع می شود. این اقدام به ویژه برای مردانی که سفرهای خارجی دارند یا قصد مهاجرت دارند، بسیار موثر است.

این ابزارهای قانونی، به زن قدرت بیشتری می دهند تا از حقوق خود دفاع کند و مرد را وادار به ایفای تعهدات مالی خود نماید. با این حال، استفاده از هر یک از این ابزارها نیازمند آگاهی حقوقی و پیگیری مستمر است.

شرایط ورود به منزل یا مخفیگاه برای اجرای حکم جلب

یکی از سوالات رایج و دغدغه های اصلی در خصوص اجرای حکم جلب، مربوط به امکان ورود مامورین به منزل یا مخفیگاه مرد است. این مسئله از جنبه حفظ حریم خصوصی افراد اهمیت بالایی دارد و قانون گذار برای آن شرایط خاصی را در نظر گرفته است.

لزوم مجوز قضایی صریح در برگ جلب:

بر اساس قوانین جاری، مامورین انتظامی بدون داشتن مجوز قضایی صریحی که در خود برگه جلب قید شده باشد، حق ورود به منزل یا مخفیگاه شخصی را برای اجرای حکم جلب ندارند. اصل بر این است که حریم خصوصی افراد محترم شمرده شود و تنها در شرایطی خاص و با دستور مستقیم مقام قضایی، می توان این حریم را نقض کرد.

این بدان معناست که:

• اگر در برگه جلب صرفاً دستور بازداشت صادر شده باشد و هیچ اشاره ای به مجوز ورود به منزل نشده باشد، مامورین تنها در صورتی می توانند مرد را بازداشت کنند که او را در اماکن عمومی یا خارج از منزل بیابند.
• در صورتی که قاضی تشخیص دهد که مرد برای فرار از اجرای حکم در منزل خود یا مخفیگاهی پنهان شده است و چاره ای جز ورود به آن مکان برای بازداشت وی وجود ندارد، می تواند به صورت صریح و کتبی، مجوز ورود به منزل یا مخفیگاه را در برگه جلب صادر کند. این مجوز باید به صورت واضح و مشخص قید شده باشد.
• حتی در صورت وجود مجوز ورود به منزل، اجرای این حکم معمولاً در ساعات روزی و با رعایت موازین قانونی صورت می گیرد و ورود در ساعات شب یا بدون رعایت تشریفات قانونی، می تواند با اعتراض قانونی همراه شود.

بنابراین، نباید تصور کرد که با صدور هر حکم جلبی، مامورین مجاز به ورود به منزل شخص هستند. این یک استثنا است و نیازمند دستور خاص قاضی می باشد تا از سوءاستفاده های احتمالی و نقض حقوق شهروندی جلوگیری شود.

مدارک لازم هنگام اجرای حکم جلب برای ارائه به مامورین

هنگام اجرای حکم جلب مهریه، زوجه یا وکیل او باید مدارکی را به همراه داشته باشند تا روند بازداشت مرد به درستی و بدون وقفه انجام شود. این مدارک، اطمینان بخش مامورین انتظامی است که حکم جلب قانونی و معتبر است و آن ها مجاز به اجرای آن هستند.

مدارک ضروری که باید هنگام اجرای حکم جلب به مامورین ارائه شود:

1. اصل برگه حکم جلب (دستور جلب):ی مهمترین مدرک، خود برگه اصلی حکم جلب است که توسط مقام قضایی صادر شده است. کپی برگه جلب فاقد اعتبار قانونی برای اجرا استی و مامورین تنها با دیدن اصل برگه اقدام به بازداشت می کنند.
2. مدارک شناسایی زوجه یا وکیل او:ی فردی که پیگیر اجرای حکم جلب است (زوجه یا وکیل او) باید کارت ملی و شناسنامه خود را به همراه داشته باشد تا هویت او برای مامورین محرز شود. این امر به دلیل جلوگیری از سوءاستفاده های احتمالی و اطمینان از صحت درخواست است.
3. کارت وکالت (در صورت حضور وکیل):ی اگر وکیل زوجه برای اجرای حکم جلب مراجعه کرده است، باید کارت وکالت معتبر خود را به مامورین ارائه دهد.

نکات مهم:

• منقضی نبودن اعتبار حکم جلب:ی قبل از مراجعه برای اجرای حکم، اطمینان حاصل کنید که تاریخ اعتبار قید شده در برگه جلب هنوز منقضی نشده باشد. در غیر این صورت، حکم فاقد اعتبار است و باید برای تمدید آن اقدام کنید.
• حوزه قضایی:ی حکم جلب تنها در حوزه قضایی که صادر شده است (یا در صورت سیار بودن در مناطق تعیین شده) اعتبار دارد. ارائه حکم جلب به مامورین خارج از حوزه قضایی مربوطه، بی اثر خواهد بود.
• همکاری با مامورین:ی زوجه یا وکیل او باید با مامورین انتظامی همکاری لازم را داشته باشند و اطلاعات دقیق و صحیحی از محل حضور مرد ارائه دهند تا روند بازداشت تسهیل شود.

آماده سازی این مدارک و آگاهی از نکات اجرایی، می تواند به زن کمک کند تا با اطمینان و اثربخشی بیشتری نسبت به اجرای حکم جلب مهریه اقدام کند و از مشکلات احتمالی در مراحل پایانی جلوگیری نماید.

هزینه های مربوط به فرآیند مطالبه مهریه

مطالبه مهریه، مانند هر فرآیند حقوقی دیگری، با هزینه هایی همراه است که آگاهی از آن ها برای برنامه ریزی مالی و تصمیم گیری آگاهانه ضروری است. این هزینه ها در مراحل مختلف پرونده متفاوت خواهند بود.

هزینه های اصلی در فرآیند مطالبه مهریه:

1. هزینه دادرسی:ی این هزینه مربوط به زمانی است که زن دادخواست مطالبه مهریه را در دادگاه خانواده مطرح می کند. میزان هزینه دادرسی معمولاً درصدی از ارزش خواسته (مبلغ مهریه) است. در دعاوی مالی مانند مهریه، این درصد 3.5 درصد از مبلغ مهریه (تا سقف 110 سکه) است. برای مهریه مازاد بر 110 سکه که جنبه مالی دارد و نیازمند معرفی مال است، هزینه ها متفاوت خواهد بود. البته، در صورت عدم توانایی مالی برای پرداخت هزینه دادرسی، زن می تواند درخواست اعسار از پرداخت هزینه دادرسیی را به دادگاه ارائه دهد.
2. هزینه های اجرایی ثبت:ی در مرحله اولیه که زن به اداره اجرای ثبت مراجعه می کند، هزینه هایی بابت ثبت درخواست اجراییه، استعلامات سه گانه (از پلیس راهور، ثبت اسناد و بانک ها) و احتمالاً درخواست ممنوع الخروجی دریافت می شود. این هزینه ها معمولاً کمتر از هزینه های دادرسی دادگاه است.
3. هزینه کارشناسی (در صورت لزوم):ی در برخی موارد، برای ارزش گذاری اموال یا بررسی های تخصصی دیگر، ممکن است نیاز به نظر کارشناس رسمی دادگستری باشد که هزینه آن نیز باید پرداخت شود.
4. هزینه وکالت (در صورت انتخاب وکیل):ی اگر زوجه یا زوج تصمیم به استخدام وکیل بگیرند، حق الوکاله وکیل نیز به هزینه ها اضافه خواهد شد. مبلغ حق الوکاله بر اساس تعرفه های قانونی و توافق با وکیل تعیین می شود.

نکته مهم این است که صدور خود حکم جلب (دستور جلب) هزینه ای نداردی. پس از اینکه مراحل قبلی (اجرای ثبت و دادگاه) طی شد و شرایط صدور حکم جلب فراهم گردید، درخواست آن از واحد اجرای احکام، مستلزم پرداخت هزینه اضافی نیست.

با این حال، به دلیل متغیر بودن این هزینه ها و پیچیدگی های قانونی، همواره توصیه می شود قبل از هر اقدامی، با یک وکیل متخصص مشورت شود تا از تمامی هزینه های احتمالی آگاه شده و برنامه ریزی مالی مناسبی صورت گیرد.

نقش حیاتی وکیل متخصص مهریه

پرونده های مهریه، با وجود ماهیت حقوقی شان، اغلب با پیچیدگی های عاطفی و مالی زیادی همراه هستند. در چنین شرایطی، حضور یک وکیل متخصص مهریه نه تنها یک کمک، بلکه یک ضرورت حیاتی است. وکیل می تواند نقش راهنما و حامی را ایفا کرده و به زن و مرد کمک کند تا در این مسیر پرفراز و نشیب، بهترین تصمیمات را بگیرند و به نتیجه مطلوب دست یابند.

چگونه یک وکیل می تواند فرآیند را تسهیل و تسریع کند:

• آگاهی کامل از قوانین و رویه ها:ی قوانین مهریه به صورت مداوم در حال تغییر و به روزرسانی هستند. یک وکیل متخصص به تمامی جزئیات قوانین جدید، بخشنامه های قضایی و رویه های جاری دادگاه ها آگاه است و می تواند بهترین راهکار را ارائه دهد.
• تنظیم صحیح دادخواست و مدارک:ی تنظیم دقیق و کامل دادخواست ها، اجراییه ها و جمع آوری مدارک لازم، نقش اساسی در پیشبرد سریع پرونده دارد. وکیل با تجربه در این زمینه می تواند از اشتباهات رایج که منجر به طولانی شدن یا رد شدن پرونده می شوند، جلوگیری کند.
• استعلام و شناسایی اموال:ی وکیل می تواند در شناسایی و استعلام اموال پنهان مرد، از طریق ابزارهای قانونی، به زن کمک کند. این امر به ویژه برای مهریه های مازاد بر 110 سکه حیاتی است.
• نمایندگی در دادگاه و اجرای احکام:ی حضور وکیل در جلسات دادگاه و پیگیری پرونده در واحد اجرای احکام، از بار روانی و زمانی زیادی برای موکل می کاهد. وکیل می تواند به نمایندگی از موکل، از حقوق او دفاع کرده و با قاضی و دیگر مراجع قضایی در تعامل باشد.
• مذاکره و سازش:ی در بسیاری از موارد، وکیل می تواند با مذاکره حرفه ای و اصولی، به سازش بین زوجین کمک کند و راه حلی مسالمت آمیز و خارج از فضای تنش آلود دادگاه ارائه دهد.
• جلوگیری از اشتباهات رایج:ی بسیاری از افراد به دلیل عدم آگاهی از قوانین، مرتکب اشتباهاتی می شوند که به ضررشان تمام می شود (مانند انتقال صوری اموال توسط مرد یا عدم پیگیری به موقع توسط زن). وکیل می تواند از این اشتباهات جلوگیری کند.

برای مردان نیز، وکیل متخصص می تواند در ارائه صحیح دادخواست اعسار، اثبات ناتوانی مالی و تقسیط مهریه نقش بسیار مهمی ایفا کند و از زندانی شدن آن ها جلوگیری نماید. در نهایت، سرمایه گذاری بر روی یک وکیل خوب، می تواند در درازمدت از هزینه ها و خسارات مالی و روانی بیشتری جلوگیری کند.

رویه های متفاوت در برخی استان ها

اگرچه قوانین کلی مربوط به مهریه و حکم جلب در سراسر کشور یکسان است، اما در عمل و در رویه های قضایی، ممکن است تفاوت های جزئی در برخی استان ها یا حتی شعب قضایی مشاهده شود. این تفاوت ها معمولاً ناشی از بخشنامه های داخلی، سیاست های قضایی محلی یا تفسیرهای خاص از قوانین هستند. یکی از نمونه های بارز این تفاوت ها، در بخشنامه های صادره از برخی استان ها در خصوص حکم جلب مهریه مشاهده شده است.

به عنوان مثال، در رقابت سنجی رقبا به این نکته اشاره شده است که طبق آخرین بخشنامه صادره از رئیس دادگستری استان خراسان، تا حد امکان توصیه شده است برای احکام مهریه دستور جلب صادر نشود.ی

این نوع بخشنامه ها به چه معناست؟

• این بدان معنا نیست که قانون اصلی تغییر کرده و حکم جلب کاملاً حذف شده است. بلکه به معنای یک توصیه داخلیی به قضات و مراجع قضایی آن استان است که در موارد امکان پذیر و با در نظر گرفتن شرایط، از صدور دستور جلب اجتناب کرده و به جای آن، راه حل های جایگزین مانند تقسیط مهریه یا توقیف اموال را در اولویت قرار دهند.
• هدف این بخشنامه ها معمولاً کاهش آمار زندانیان مهریه و حل و فصل پرونده ها به شیوه هایی است که کمترین آسیب اجتماعی را به دنبال داشته باشد.
• این توصیه ها ممکن است به این معنا باشد که قضات در این استان ها، در بررسی دادخواست های اعسار، رویکرد منعطف تری داشته باشند یا در تعیین میزان پیش قسط و اقساط، جانب مرد را بیشتر در نظر بگیرند تا از بازداشت او جلوگیری شود.

برای افرادی که درگیر پرونده مهریه هستند، به ویژه در استان هایی که این گونه بخشنامه ها صادر شده است، آگاهی از این رویه ها بسیار مهم است. مشورت با وکلای محلی که با رویه های قضایی آن منطقه آشنایی دارند، می تواند اطلاعات ارزشمندی را در اختیار فرد قرار دهد و به او کمک کند تا استراتژی مناسبی برای پرونده خود اتخاذ کند. این تفاوت ها، تاکید بر اهمیت تخصص منطقه ای وکلا را دوچندان می کند.

سوالات متداول (FAQ)

در ادامه به برخی از متداول ترین سوالات در زمینه حکم جلب مهریه و پاسخ های کوتاه و کاربردی به آن ها می پردازیم. این بخش با هدف رفع ابهامات و ارائه اطلاعات مفید برای افرادی که با این موضوع درگیر هستند، تهیه شده است.

آیا حکم جلب پس از به اجرا گذاشتن مهریه قطعی است؟

خیر، صدور حکم جلب پس از به اجرا گذاشتن مهریه، فرآیند پیچیده ای دارد و قطعی نیست. ابتدا باید مراحل قانونی از جمله اجراییه ثبت، دادخواست دادگاه، صدور حکم قطعی و ابلاغ اجراییه به مرد طی شود. همچنین، اگر مرد دادخواست اعسار داده و پذیرفته شود، یا اموالی برای توقیف داشته باشد، حکم جلب صادر نمی شود.

آیا می توان از طریق اداره ثبت حکم جلب مهریه را گرفت؟

خیر، صدور دستور جلب مهریه تنها از طریق دادگاه و واحد اجرای احکام آن امکان پذیر است. اداره ثبت صرفاً مسئول صدور اجراییه و توقیف اموال است و نمی تواند حکم جلب صادر کند.

آیا حکم جلب ورود به منزل برای مهریه داده می شود؟

ورود به منزل برای اجرای حکم جلب مهریه تنها در شرایط خاص و با مجوز صریح و کتبی مقام قضایی در برگ جلب امکان پذیر است. در غیر این صورت، مامورین حق ورود به منزل یا مخفیگاه را ندارند.

قانون جدید حکم جلب مهریه در سال 1403 چه تغییری کرده است؟

در سال 1403، تغییرات اساسی و بنیادی در قوانین مرتبط با صدور و اجرای احکام جلب مهریه اعمال نشده است. همچنان، حکم جلب برای مهریه تا سقف 110 سکه بهار آزادی، با رعایت شرایط قانونی و پس از طی مراحل مربوطه، پابرجا است و برای مهریه مازاد بر این سقف، امکان جلب وجود ندارد.

آیا مهریه عندالاستطاعه حکم جلب دارد؟

خیر، برای مهریه عندالاستطاعه عموماً حکم جلب صادر نمی شود. در این نوع مهریه، زن باید تمکن مالی مرد را اثبات کرده و اموال مشخصی را برای توقیف معرفی کند. ضمانت اجرای کیفری (جلب) برای این نوع مهریه منتفی است.

آیا مهریه عندالمطالبه حکم جلب دارد؟

بله، مهریه عندالمطالبه تا سقف 110 سکه بهار آزادی، می تواند مشمول حکم جلب باشد. این امر در صورتی است که مرد از پرداخت آن خودداری کند، دادخواست اعسار او رد شود و هیچ مال قابل توقیفی نیز از او شناسایی نشود.

آیا لغو حکم جلب مهریه ممکن است؟

بله، لغو حکم جلب مهریه امکان پذیر است. مرد می تواند با پرداخت مهریه (یا اقساط معوق)، یا با توافق با زن و جلب رضایت او، یا با پذیرش دادخواست اعسار توسط دادگاه و تعیین اقساط منظم، درخواست لغو حکم جلب را ارائه دهد.

آیا گذاشتن وثیقه برای لغو حکم جلب مهریه امکان پذیر است؟

بله، در صورتی که مرد به دلیل مهریه بازداشت شده باشد، می تواند با تایید قاضی اجرای احکام، با ارائه وثیقه (مانند سند ملکی یا وجه نقد) یا معرفی ضامن معتبر، موقتاً آزاد شود. وثیقه یا ضامن به عنوان ضمانت پرداخت مهریه در نظر گرفته می شود.

بعد از گرفتن حکم جلب مهریه چه باید کرد؟

پس از صدور حکم جلب مهریه، زوجه یا وکیل او باید با مراجعه به واحد اجرای احکام دادگاه، حکم جلب را تحویل گرفته و با همکاری مامورین انتظامی، پیگیر اجرای آن و بازداشت مرد باشند. همچنین، مذاکره برای توافق و پرداخت نیز می تواند راهگشا باشد.

اگر مرد اموالش را صوری منتقل کرده باشد، چه باید کرد؟

در این صورت، زن باید با کمک وکیل متخصص، دادخواست ابطال معامله صوریی را به دادگاه ارائه دهد. اگر دادگاه صوری بودن معامله را احراز کند، حکم به ابطال آن می دهد و اموال مجدداً به نام مرد بازگردانده شده و قابل توقیف برای مهریه خواهد بود.

در صورت نپرداختن قسط مهریه آیا حکم جلب برای اقساط مهریه صادر می شود؟

بله، اگر مهریه به صورت اقساطی تعیین شده باشد و مرد از پرداخت پیش قسط یا اقساط منظم (مثلاً دو یا سه قسط متوالی) خودداری کند، زن می تواند با مراجعه به واحد اجرای احکام، درخواست صدور یا تمدید حکم جلب برای اقساط معوق را بدهد.

آیا توقیف برند یا سهام برای مهریه امکان پذیر است؟

بله، در صورتی که مرد دارای برند ثبت شده یا سهام شرکت های مختلف باشد، این دارایی ها به عنوان اموال او قابل توقیف برای پرداخت مهریه هستند. برای این کار باید از طریق اجرای ثبت یا دادگاه اقدام کرد.

آیا ماشینی که ابزار کار است (مثلاً اسنپ) قابل توقیف است؟

خیر، طبق قانون، اموالی که برای امرار معاش و کسب درآمد مدیون (مستثنیات دین) ضروری هستند، قابل توقیف نیستند. اگر ماشینی به صورت مستقیم ابزار کار مرد باشد (مانند خودروی تاکسی یا اسنپ که تنها وسیله کسب درآمد اوست)، معمولاً جزو مستثنیات دین محسوب شده و قابل توقیف نیست، مگر اینکه مرد وسایل درآمد دیگری نیز داشته باشد.

نتیجه گیری

در این مقاله جامع، تلاش شد تا با زبانی شیوا و قابل فهم، تمامی ابهامات پیرامون عبارت حکم جلب برای مهریه حذف شد را برطرف سازیم. همانطور که بررسی شد، واقعیت امر این است که حکم جلب برای مهریه کاملاً حذف نشده استی، بلکه بر اساس قوانین موجود و رویه های قضایی سال 1403، محدودیت هاییی برای آن در نظر گرفته شده است. این محدودیت ها عمدتاً بر سقف 110 سکه بهار آزادی متمرکز هستند تا هم حقوق زن حفظ شود و هم از زندانی شدن مردان به دلیل مهریه های سنگین جلوگیری گردد.

مسیر مطالبه مهریه، از اقدام اولیه از طریق اداره اجرای ثبت و تلاش برای توقیف اموال، تا طرح دادخواست در دادگاه و در نهایت، درخواست دستور جلب، فرآیندی پیچیده و زمان بر است. مفهوم اعسار و توانایی مالی مرد نیز در تمامی این مراحل نقش تعیین کننده ای دارد و می تواند بر نحوه و امکان صدور حکم جلب تاثیرگذار باشد. درک این مراحل و آگاهی از شرایط صدور یا عدم صدور حکم جلب، برای هر دو طرف دعوای مهریه ضروری است.

پیچیدگی های حقوقی و رویه های متغیر در این گونه پرونده ها، ضرورت مشاوره با یک وکیل متخصص مهریهی را دوچندان می کند. وکیل با اشراف کامل به قوانین و تجربه های عملی، می تواند بهترین راهکارها را برای احقاق حق زن یا دفاع از حقوق مرد ارائه دهد و از طولانی شدن بیهوده پرونده و تحمیل هزینه های اضافی جلوگیری کند. در هر گام از این مسیر، تنها با دانش و آگاهی صحیح می توان به نتایج مطلوب دست یافت.